Σχόλιο ΙΜΔΑ για τη συμφωνία της 18ης Μαρτίου 2016 μεταξύ Ε.Ε. και Τουρκίας

Στις 18 Μαρτίου 2016, στο πλαίσιο του κοινού σχεδίου δράσης Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε.)-Τουρκίας που ενεργοποιήθηκε στις 29 Νοεμβρίου 2015 και της κοινής δήλωσητης 7ης Μαρτίου 2016, η Ε.Ε. και η Τουρκία συνήψαν συμφωνία για τον τερματισμό της παράτυπης μετανάστευσης από την Τουρκία προς την Ε.Ε. και την αντιμετώπιση των προσφυγικών ροών, ιδίως από τη Συρία. Η συμφωνία αυτή περιλαμβάνει ορισμένα προβληματικά σημεία τα οποία το Ίδρυμα Μαραγκοπούλου για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΙΜΔΑ) δεν μπορεί παρά να επισημάνει.

Καταρχάς, ο λεγόμενος βαλκανικός διάδρομος κλείνει οριστικά με συνέπεια το σφράγισμα των βορείων συνόρων της Ελλάδας. Άγνωστη παραμένει έτσι η τύχη όλων όσοι μέχρι τις 20 Μαρτίου 2016 – ημερομηνία θέσης σε ισχύ της εν λόγω συμφωνίας – βρίσκονταν ήδη στην ελληνική επικράτεια, δηλαδή πάνω από 50.000 άνθρωποι. Όλοι αυτοί οι «εγκλωβισμένοι», εκ των οποίων τουλάχιστον το 1/3 είναι παιδιά, κατά πάσα πιθανότητα θα παραμείνουν επ’ αόριστον στη χώρα μας και μάλιστα υπό συνθήκες οι οποίες χειροτερεύουν διαρκώς. Οι μέχρι τώρα απάνθρωπες συνθήκες διαβίωσης των προσφύγων, ιδίως στην Ειδομένη και στα νησιά μας, αποτελούν αναμφίβολα όνειδος για την Ευρώπη.

Επιπλέον, το ΙΜΔΑ συμμερίζεται τις ανησυχίες της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες όσον αφορά τη μετατροπή των ανοικτών κέντρων υποδοχής (“hotspots”) σε κέντρα κράτησης. Η υποχρεωτική κράτηση αιτούντων άσυλο και γενικότερα ανθρώπων οι οποίοι δικαιούνται διεθνούς προστασίας σύμφωνα με το ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο, είναι παράνομη και αδικαιολόγητη, a fortiori όσον αφορά σε ασυνόδευτους ανηλίκους.  Η συμφωνία στερεί τους δικαιούχους διεθνούς προστασίας από τη δυνατότητα αποτελεσματικής πρόσβασης στο άσυλο και στο δικαίωμα οικογενειακής επανένωσης, ενώ η εφαρμογή της θα επιδεινώσει περαιτέρω τις απαράδεκτες συνθήκες κράτησης που ισοδυναμούν ήδη με απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση και θα οδηγήσει σε μαζικές απελάσεις κατά παράβαση της υποχρέωσης μη επαναπροώθησης. Επειδή η υποχρεωτική κράτηση αντιβαίνει στην πολιτική της Ύπατης Αρμοστείας, η τελευταία αποφάσισε μάλιστα να αποχωρήσει από τα λεγόμενα “hotspots”, γεγονός που συνιστά μια  έντονη αποδοκιμασία της συμφωνίας από το πλέον αρμόδιο διεθνές όργανο.

Σε κάθε περίπτωση, η συμφωνία της 18ης Μαρτίου καθιστά την Τουρκία προνομιούχο συνομιλητή της Ε.Ε. και κύριο παράγοντα διαχείρισης της ευρωπαϊκής πολιτικής ασύλου. Έτσι, προκειμένου να δεχθεί να περιορίσει τα μεταναστευτικά και προσφυγικά κύματα προς την Ε.Ε., η Τουρκία πέτυχε γενναία χρηματοδότηση της τάξεως των 3 δις ευρώ και επιτάχυνση της διαδικασίας για την άρση της υποχρέωσης θεώρησης (βίζα) για τους Τούρκους υπηκόους έως τα τέλη Ιουνίου 2016, ενώ εξασφάλισε ότι θα δοθεί νέα ώθηση στη διαδικασία προσχώρησης με το άνοιγμα ενταξιακών κεφαλαίων που μέχρι τώρα παρέμεναν κλειστά. Και το σημαντικότερο, «εκβιάζοντας» διαρκώς τους Ευρωπαίους με κύματα προσφύγων και μεταναστών, η Τουρκία έχει αποσπάσει τη σιωπή, αν όχι τη συνενοχή, της Ευρώπης στις συστηματικές σοβαρές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ακόμα και των ίδιων των Τούρκων πολιτών που αντιστέκονται στο καθεστώς Ερντογάν-Νταβούτογλου, παραβιάσεις οι οποίες προσβάλλουν βάναυσα το κράτος δικαίου και απειλούν με κατάλυση τους δημοκρατικούς θεσμούς.

Οφείλουμε να διεκδικήσουμε σταθερά αλλαγή στα επίμαχα παραπάνω σημεία της συμφωνίας της 18ης Μαρτίου, καθώς αυτή παραβιάζει το διεθνές δίκαιο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και συνιστά επιπλέον μεγάλη αδικία εις βάρος της χώρας μας κατά παράβαση της αρχής της αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών μελών της Ε.Ε. Πρέπει όλοι να αναλογιστούν ότι η τυχόν εφαρμογή της θα είναι ιδιαίτερα επιζήμια όχι μόνο σε εθνικό αλλά και σε διεθνές επίπεδο, με κύρια θύματα τους πλέον αδύναμους ανθρώπους και λαούς.

Αθήνα, 24 Μαρτίου 2016