Σχόλιο ΙΜΔΑ για τη συμφωνία της 18ης Μαρτίου 2016 μεταξύ Ε.Ε. και Τουρκίας

Στις 18 Μαρτίου 2016, στο πλαίσιο του κοινού σχεδίου δράσης Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε.)-Τουρκίας που ενεργοποιήθηκε στις 29 Νοεμβρίου 2015 και της κοινής δήλωσητης 7ης Μαρτίου 2016, η Ε.Ε. και η Τουρκία συνήψαν συμφωνία για τον τερματισμό της παράτυπης μετανάστευσης από την Τουρκία προς την Ε.Ε. και την αντιμετώπιση των προσφυγικών ροών, ιδίως από τη Συρία. Η συμφωνία αυτή περιλαμβάνει ορισμένα προβληματικά σημεία τα οποία το Ίδρυμα Μαραγκοπούλου για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΙΜΔΑ) δεν μπορεί παρά να επισημάνει.

Καταρχάς, ο λεγόμενος βαλκανικός διάδρομος κλείνει οριστικά με συνέπεια το σφράγισμα των βορείων συνόρων της Ελλάδας. Άγνωστη παραμένει έτσι η τύχη όλων όσοι μέχρι τις 20 Μαρτίου 2016 – ημερομηνία θέσης σε ισχύ της εν λόγω συμφωνίας – βρίσκονταν ήδη στην ελληνική επικράτεια, δηλαδή πάνω από 50.000 άνθρωποι. Όλοι αυτοί οι «εγκλωβισμένοι», εκ των οποίων τουλάχιστον το 1/3 είναι παιδιά, κατά πάσα πιθανότητα θα παραμείνουν επ’ αόριστον στη χώρα μας και μάλιστα υπό συνθήκες οι οποίες χειροτερεύουν διαρκώς. Οι μέχρι τώρα απάνθρωπες συνθήκες διαβίωσης των προσφύγων, ιδίως στην Ειδομένη και στα νησιά μας, αποτελούν αναμφίβολα όνειδος για την Ευρώπη.

Επιπλέον, το ΙΜΔΑ συμμερίζεται τις ανησυχίες της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες όσον αφορά τη μετατροπή των ανοικτών κέντρων υποδοχής (“hotspots”) σε κέντρα κράτησης. Η υποχρεωτική κράτηση αιτούντων άσυλο και γενικότερα ανθρώπων οι οποίοι δικαιούνται διεθνούς προστασίας σύμφωνα με το ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο, είναι παράνομη και αδικαιολόγητη, a fortiori όσον αφορά σε ασυνόδευτους ανηλίκους.  Η συμφωνία στερεί τους δικαιούχους διεθνούς προστασίας από τη δυνατότητα αποτελεσματικής πρόσβασης στο άσυλο και στο δικαίωμα οικογενειακής επανένωσης, ενώ η εφαρμογή της θα επιδεινώσει περαιτέρω τις απαράδεκτες συνθήκες κράτησης που ισοδυναμούν ήδη με απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση και θα οδηγήσει σε μαζικές απελάσεις κατά παράβαση της υποχρέωσης μη επαναπροώθησης. Επειδή η υποχρεωτική κράτηση αντιβαίνει στην πολιτική της Ύπατης Αρμοστείας, η τελευταία αποφάσισε μάλιστα να αποχωρήσει από τα λεγόμενα “hotspots”, γεγονός που συνιστά μια  έντονη αποδοκιμασία της συμφωνίας από το πλέον αρμόδιο διεθνές όργανο.

Σε κάθε περίπτωση, η συμφωνία της 18ης Μαρτίου καθιστά την Τουρκία προνομιούχο συνομιλητή της Ε.Ε. και κύριο παράγοντα διαχείρισης της ευρωπαϊκής πολιτικής ασύλου. Έτσι, προκειμένου να δεχθεί να περιορίσει τα μεταναστευτικά και προσφυγικά κύματα προς την Ε.Ε., η Τουρκία πέτυχε γενναία χρηματοδότηση της τάξεως των 3 δις ευρώ και επιτάχυνση της διαδικασίας για την άρση της υποχρέωσης θεώρησης (βίζα) για τους Τούρκους υπηκόους έως τα τέλη Ιουνίου 2016, ενώ εξασφάλισε ότι θα δοθεί νέα ώθηση στη διαδικασία προσχώρησης με το άνοιγμα ενταξιακών κεφαλαίων που μέχρι τώρα παρέμεναν κλειστά. Και το σημαντικότερο, «εκβιάζοντας» διαρκώς τους Ευρωπαίους με κύματα προσφύγων και μεταναστών, η Τουρκία έχει αποσπάσει τη σιωπή, αν όχι τη συνενοχή, της Ευρώπης στις συστηματικές σοβαρές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ακόμα και των ίδιων των Τούρκων πολιτών που αντιστέκονται στο καθεστώς Ερντογάν-Νταβούτογλου, παραβιάσεις οι οποίες προσβάλλουν βάναυσα το κράτος δικαίου και απειλούν με κατάλυση τους δημοκρατικούς θεσμούς.

Οφείλουμε να διεκδικήσουμε σταθερά αλλαγή στα επίμαχα παραπάνω σημεία της συμφωνίας της 18ης Μαρτίου, καθώς αυτή παραβιάζει το διεθνές δίκαιο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και συνιστά επιπλέον μεγάλη αδικία εις βάρος της χώρας μας κατά παράβαση της αρχής της αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών μελών της Ε.Ε. Πρέπει όλοι να αναλογιστούν ότι η τυχόν εφαρμογή της θα είναι ιδιαίτερα επιζήμια όχι μόνο σε εθνικό αλλά και σε διεθνές επίπεδο, με κύρια θύματα τους πλέον αδύναμους ανθρώπους και λαούς.

Αθήνα, 24 Μαρτίου 2016

«Η προσφυγική και μεταναστευτική κρίση στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου. Προβλήματα και προοπτικές» [Β. Τσεβρένης (επιμ. εκδ.), Andy’s Publishers, Αθήνα, 2016, 66 σελ.].

Το βιβλίο περιλαμβάνει τα πρακτικά της εκδήλωσης με θέμα: «Η προσφυγική και μεταναστευτική κρίση στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου. Προβλήματα και προοπτικές», την οποία διοργάνωσε το Ίδρυμα Μαραγκοπούλου για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΙΜΔΑ) στις 10 Δεκεμβρίου 2015 με αφορμή την 67η επέτειο της Οικουμενικής Διακήρυξης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

ΒΙΒΛΙΟ

Σχόλιο ΙΜΔΑ σχετικά με την εξαφάνιση 10.000 αλλοδαπών ασυνόδευτων ανηλίκων στην Ευρώπη

Μια από τις τραγικότερες πτυχές της προσφυγικής κρίσης και των αμέτρητων «ροών» ανθρώπινων ψυχών, που είτε μάχονται με τα κύματα και τα παγωμένα νερά είτε πνίγονται σαν αφηρημένες φιγούρες στον καμβά μιας Μεσογειακής Γκερνίκα, συνδέεται με την εξαφάνιση 10.000 ασυνόδευτων ανηλίκων προσφυγόπουλων κατά τη διάρκεια του 2015 στη Γηραιά Ήπειρο. Στην παραπάνω αποκάλυψη προέβη, στις 30 Ιανουαρίου 2016, ο αρχηγός επιτελείου της Europol, Brian Donald, ο οποίος προειδοποίησε ότι «οργανωμένες συμμορίες» και «συνδικάτα του εγκλήματος» έχουν θέσει στο στόχαστρο τους πρόσφυγες και εμπορεύονται τους ανήλικους για σεξουαλική ή άλλη καταναγκαστική εργασία[1]. Ρητά μάλιστα αναφέρθηκε σε μια καλά οργανωμένη «εγκληματική υποδομή που έχει αναπτυχθεί τους τελευταίους 18 μήνες και εκμεταλλεύεται την κρίση»[2].

Το Ίδρυμα Μαραγκοπούλου για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΙΜΔΑ) εκφράζει την ικανοποίησή του για την καθοριστική αυτή παρέμβαση της Europol. Ταυτόχρονα, αισθάνεται την ανάγκη να απευθύνει ορισμένα κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με τη διαχείριση της προσφυγικής κρίσης τόσο από μέρους των εθνικών αρχών, όσο και των ευρωπαϊκών και διεθνών αρμόδιων οργάνων. Ας μη λησμονούμε πως η προστασία των ανήλικων προσφύγων – οι οποίοι ως παιδιά και ως κατατρεγμένοι βιώνουν τον εξευτελισμό και την εκμετάλλευση περισσότερο από κάθε άλλο και καλούνται να πληρώσουν το βαρύτερο τίμημα – αποτελεί ένα κρίσιμο κοινωνικό πρόβλημα που και πρέπει και μπορεί να επιλυθεί.

Στην Ελλάδα, όπου η Frontex απολαμβάνει αρμοδιοτήτων τα οποία ως τώρα ασκούσαν μόνο τα ελληνικά σώματα ασφαλείας, το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας αναμορφώνει εγκαταλελειμμένα στρατόπεδα τα οποία θα μετατραπούν σε κέντρα μετεγκατάστασης προσφύγων και μεταναστών, ενώ οι φράχτες στις γειτονικές ΠΓΔΜ και Βουλγαρία – υπό κατασκευή ο δεύτερος – προσιδιάζουν σε, κατακριτέες μέχρι πρότινος, πρακτικές της Αυστρίας, της Ουγγαρίας, της Κροατίας, της Σλοβενίας κ.α. Πρακτικές, όμως, που δυσχεραίνουν τη θέση των παιδιών τα οποία διακινούνται από κυκλώματα εμπορίας ανθρώπων που τα στοιβάζουν σε βάρκες «μιας χρήσεως» και γίνονται εμπορεύματα, εκπορνεύονται, ζητιανεύουν και μετέπειτα πεθαίνουν στριμωγμένα σε καταπακτές κοντέινερ και κρύπτες φορτηγών. Τα παιδιά ενός κατώτερου θεού περιμένουν πολλά περισσότερα από εμάς για να τους αποδοθεί – έστω και αργά – η χαμένη παιδικότητα που ο πόλεμος, η φτώχεια και ο ξεριζωμός τους στέρησε τόσο βίαια.

Τίθεται, λοιπόν, το ερώτημα αν η Europol έχει προβεί σε συγκεκριμένες ενέργειες για τον εντοπισμό και την αποτελεσματική προστασία των εξαφανισμένων ανηλίκων προσφύγων στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της. Δεν είναι βεβαίως σε καμία περίπτωση λογικό αυτά τα παιδιά να «χάθηκαν» έτσι ξαφνικά στην ανεπτυγμένη Ευρώπη των μαζικών παρακολουθήσεων υπό το φόβο της τρομοκρατίας. Σε αυτήν Πρέπει να ενταθεί η προσπάθεια σύλληψης των μελών ομάδων οργανωμένου εγκλήματος, οι οποίες είναι καταχωρημένες στη βάση δεδομένων Phoenixτης Europol και δραστηριοποιούνται στο εμπόριο ανθρώπων, σωματεμπορίας και – πρόσφατα – στην παράνομη διακίνηση προσφύγων[3].

Μια Ευρωπαϊκή Ένωση που ανέχεται απαράδεκτες πολιτικές από τα κράτη μέλη της – όπως ο πρόσφατος Δανέζικος νόμος για κατάσχεση κάθε περιουσιακού στοιχείου με αξία άνω των 10.000 κορωνών που αναλογούν σε 1.340 ευρώ από αιτούντες άσυλο[4] – και που ανέχεται τον «ανταγωνισμό» μεταξύ των κυβερνήσεων για εφαρμογή κάθε μέσου για να αποτραπεί η εισροή προσφύγων, με ποιο τρόπο σκοπεύει αλήθεια να εντοπίσει και να προστατεύσει αποτελεσματικά τους εξαφανισμένους ανήλικους πρόσφυγες; Και όλα αυτά την ώρα που ανθρωπιστικές οργανώσεις υπολογίζουν ότι 26.000 ασυνόδευτοι ανήλικοι διήλθαν των Ευρωπαϊκών συνόρων το 2015[5].

Η εξαφάνιση ανήλικων προσφύγων πρέπει να μας ανησυχήσει και να προκαλέσει δράσεις σε κοινωνικό και θεσμικό επίπεδο για την υπεράσπιση των πιο αδύναμων μελών της κοινωνίας. Η εως σήμερα ελλιπής πληροφόρηση σχετικά με την εξαφάνιση ενισχύει φόβους περί θυματοποίησης από εγκληματικές οργανώσεις και – κυριότερα – σεξουαλικής εκμετάλλευσης. Όπως πριν μερικούς μήνες τεράστιες ήταν οι αντιδράσεις αλληλεγγύης που προκλήθηκαν από τη δημοσίευση των φωτογραφιών των νεκρών που ξέβραζε το κύμα στο Αιγαίο, έτσι και τώρα οφείλουμε ως κοινωνία των πολιτών να απαιτήσουμε τον εντοπισμό και την προστασία των χιλιάδων αυτών εξαφανισμένων παιδιών.

Τα παιδιά δεν παύουν ποτέ να είναι παιδιά και ως τέτοια δικαιούνται πλήρη και αποτελεσματική προστασία, όπως άλλωστε επιβάλλουν, μεταξύ άλλων, η Σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού και ο Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σήμερα είναι τα παιδιά των «άλλων», αύριο μπορεί να είναι τα δικά μας παιδιά.

Αθήνα, 8 Φεβρουαρίου 2016


[1] Βλ. τα αποσπάσματα από τις αναφορές του ανώτατου αξιωματούχου της Europol, BrianDonaldhttp://www.kathimerini.gr/847811/article/epikairothta/kosmos/europol-panw-apo-10000-asynodeyta-paidia-agnooyntai, 31.01.2016.

[2] Βλ. σχετικά http://www.theguardian.com/world/2016/jan/30/fears-for-missing-child-refugees, 30.01.2016, όπου οι αναφορές του αρχηγού επιτελείου της Europol επικεντρώνονται στις εγκληματικές δράσεις ατόμων που στοχοποιούν ανήλικους πρόσφυγες.

[3] Η εν λόγω βάση δεδομένων υποστηρίζει τη δράση των αρμόδιων οργάνων στην αντιμετώπιση όλων των μορφών εγκληματικότητας που σχετίζονται με την εμπορία ανθρώπων και χρησιμοποιείται από τα κράτη μέλη για ειδικευμένες επιχειρήσεις και προγράμματα. Για περισσότερα βλ. http://www.europarl.europa.eu/document/activities/cont/201207/20120717ATT49036/20120717ATT49036EN.pdf

[4] Βλ. τις πρόσφατες γενικές παρατηρήσεις της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες σχετικά με την τροποποίηση της νομοθεσίας της Δανίας διαθέσιμες στο http://www.refworld.org/topic,50ffbce5220,50ffbce5247,5694ecf64,0.html, Ιανουάριος 2016.

[5] Βλ. συνέντευξη υπευθύνου της οργάνωσης SavetheChildrenστο BBCRadio 4 διαθέσιμη στο http://www.theguardian.com/world/2016/jan/28/ministers-urged-to-spell-out-details-of-plan-for-uk-to-take-in-syrian-children, 28.01.2016.