Δελτίο Τύπου

Η 17η Οκτωβρίου είναι αφιερωμένη, ύστερα από σχετική απόφαση του ΟΗΕ (Α/RES/47/196), στον παγκόσμιο αγώνα κατά της φτώχειας. Σε αντίθεση με την αντίληψη ότι η φτώχεια είναι αμιγώς οικονομικό πρόβλημα, το Ίδρυμα Μαραγκοπούλου για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου θεωρεί ότι αυτή αποτελεί εμπόδιο στην ουσιαστική απόλαυση όλων των κατηγοριών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων – πολιτικών, οικονομικών, κοινωνικών και  πολιτιστικών – και αυτό επιδιώκει πρωτίστως να υπογραμμίσει με την παρούσα εκδήλωση. Ήδη, η πρωτοβουλία του ΟΗΕ για την υιοθέτηση Κατευθυντήριων Γραμμών για την καταπολέμηση της φτώχειας συνιστά σημαντικό βήμα στην προσπάθεια περιορισμού του φαινομένου. Απαιτείται ωστόσο η υιοθέτησή τους από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, όπως το ΙΜΔΑ έχει ήδη ζητήσει.  

Στις μέρες μας, το πρόβλημα της φτώχειας συνεχώς επιτείνεται, τόσο σε παγκόσμιο όσο και σε εθνικό επίπεδο, και συνδέεται στενά με τις διαστάσεις της παγκοσμιοποίησης. Το φαινόμενο δεν εντοπίζεται πλέον μόνον στο χάσμα μεταξύ του «πλούσιου Βορρά» και του «φτωχού Νότου», αλλά πλήττει και τις ανεπτυγμένες χώρες, μεταξύ των οποίων η Ελλάδα. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με μελέτη του Πανεπιστημίου Western Ontario του Καναδά, το πλουσιότερο 1% του παγκόσμιου πληθυσμού – κάτοικοι της Ευρώπης και των ΗΠΑ – κατέχουν περισσότερο από το 40% του παγκόσμιου πλούτου. Επιπλέον, το πλουσιότερο 10% κατέχει το 85% του παγκόσμιου πλούτου. Αντίθετα το φτωχότερο 50% έχει στην κατοχή του σχεδόν το 1% του παγκόσμιου πλούτου.

Σύμφωνα δε με πρόσφατα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Στατιστικής Υπηρεσίας, το 20% του πληθυσμού της Ελλάδας βρίσκεται κάτω από το όριο της φτώχειας, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για την Ευρωπαϊκή Ένωση των 25 ανέρχεται σε 16%, με αυξητικές μάλιστα τάσεις. Αξίζει να σημειωθεί ότι το ποσοστό της φτώχειας είναι υψηλότερο στις γυναίκες (20,9%), σε άτομα ηλικίας άνω των 65 ετών (27,9%) καθώς και στους νέους μεταξύ 16 και 24 ετών (22,7%).

Για την αποτελεσματική καταπολέμηση της φτώχειας ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δοθεί στην τήρηση των διεθνών δεσμεύσεων που έχουν αναλάβει τα κράτη, δεσμεύσεις οι οποίες συχνά δεν εφαρμόζονται ελλείψει πολιτικής βουλήσεως. Οι δεσμεύσεις αυτές έχουν διατυπωθεί επανειλημμένως και απορρέουν κυρίως από τη Διακήρυξη και το Πρόγραμμα Δράσης της Παγκόσμιας Διάσκεψης για την Κοινωνική Ανάπτυξη (Κοπεγχάγη, 1995), τη Διακήρυξη της Χιλιετίας (2000) – η οποία ορίζει το 2015 ως έτος μείωσης της απόλυτης φτώχειας στο μισό – και τις Συνόδους των G8 στο Gleneagles (2005) και το Heiligendamm (2007).

Είναι επίσης αναγκαία η ουσιωδέστερη συμμετοχή των διεθνών χρηματοπιστωτικών οργανισμών, δηλαδή κυρίως της Παγκόσμιας Τράπεζας και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ), οι οποίοι πρέπει να συμβάλλουν ουσιαστικά στην οικονομική ανάπτυξη των φτωχών χωρών. Την ανάγκη αυτή αναγνώρισε σε πρόσφατη βαρυσήμαντη συνέντευξή του και ο νέος Γενικός Διευθυντής του ΔΝΤ Dominique Strauss-Kahn στην εφημερίδα “Le Monde”, ο οποίος δεσμεύτηκε να συνεργαστεί στενά με την Παγκόσμια Τράπεζα, ώστε τα αναπτυξιακά προγράμματα των δύο αυτών οργανισμών να λαμβάνουν υπόψη την ανάγκη καταπολέμησης της φτώχειας σε διεθνές και εθνικό επίπεδο.

Ως προς την Ελλάδα, άμεση είναι η ανάγκη λήψης μέτρων ενίσχυσης των ευάλωτων κοινωνικών ομάδων όπως είναι οι πολύτεκνες οικογένειες, οι άνεργοι, οι γυναίκες, οι συνταξιούχοι, με την εισαγωγή πλουσιότερου κοινωνικού προγράμματος και ιδιαίτερη προσοχή στο ασφαλιστικό σύστημα. Ειδικότερα, απαιτούνται ενεργές πολιτικές απασχόλησης, αναδιάρθρωση της παραγωγής, ιδιαίτερα σε σύγχρονους κλάδους έντασης εργασίας, άνοιγμα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και παροχή ευκαιριών σε ενηλίκους για πρόσβαση στη δια βίου εκπαίδευση και κατάρτιση, πολιτικές αναδιανομής του εισοδήματος και των ευκαιριών, και ενεργή συμμετοχή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στην καταπολέμηση των κοινωνικών ανισοτήτων.

Η διάθεση επαρκών πόρων για την ικανοποίηση των κοινωνικών δικαιωμάτων, η υλοποίηση των διεθνών υποχρεώσεων, η διεθνής συνεργασία και κυρίως η ύπαρξη πολιτικής βούλησης μπορούν να αποτελέσουν σημαντικά βήματα στον αγώνα κατά της φτώχειας. Η φτώχεια και οι κοινωνικές ανισότητες συνιστούν καίρια ζητήματα που κάθε δίκαιη κοινωνία οφείλει να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά.