1. Είναι γνωστό ότι με τη μεταρρύθμιση του 2001 το άρθρο 116 παρ. 2 του Συντάγματος αντικαταστάθηκε ως εξής:

 

«2. Δεν αποτελεί διάκριση λόγω φύλου η λήψη θετικών μέτρων για την προώθηση της ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών. Το Κράτος μεριμνά για την άρση των ανισοτήτων που υφίστανται στην πράξη, ιδίως σε βάρος των γυναικών».

           

Η τροποποίηση αυτή είναι σημαντική διότι εισήγαγε την ουσιαστική ισότητα των φύλων στην πράξη, αντί της τυπικής ισότητας. Αυτό επιτεύχθηκε με δύο τρόπους, αφ’ ενός με την εξάλειψη της διάταξης της ίδιας παραγράφου που επέτρεπε αποκλίσεις από την ισότητα, αφ’ ετέρου με τη διάταξη «δεν αποτελεί διάκριση λόγω φύλου η λήψη θετικών μέτρων για την προώθηση της ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών».

           

Τα κύρια θετικά μέτρα είναι οι προωθητικές προς την ουσιαστική ισότητα ποσοστώσεις που ορίζουν ελάχιστο ποσοστό συμμετοχής των γυναικών (συμμετοχή των γυναικών σε όργανα κρατικά – συμβούλια, επιτροπές, κ.λ.π. – ή πρόσληψη των γυναικών σε θέσεις τουλάχιστον κατά ένα αξιόλογο ποσοστό που ορίζει ο νόμος). Αντίθετα, ποσοστώσεις περιοριστικές ή παρεμποδιστικές της ίσης συμμετοχής των γυναικών (π.χ. συμμετοχή των γυναικών ή εισαγωγή γυναικών σε παραγωγικές σχολές το πολύ κατά 15%) αντιτίθενται στο γράμμα και στο πνεύμα της διάταξης αυτής, συνεπώς είναι αντισυνταγματικές και απαγορεύονται.

Αντισυνταγματικές επίσης είναι ποσοστώσεις συμμετοχής γυναικών με ελάχιστο ποσοστό κατώτερο από το ήδη κεκτημένο (π.χ. 20% αντί του ήδη κεκτημένου 30%) διότι και αυτό χρησιμοποιείται όχι για την προώθηση αλλά για την οπισθοδρόμηση των γυναικών στην πορεία προς την ουσιαστική ισότητα.

Είναι αξιοσημείωτο ότι η νέα αυτή διάταξη του Συντάγματος ψηφίστηκε παμψηφεί από την Αναθεωρητική Βουλή του 2001 (με αποχή μόνο του κ. Καρατζαφέρη που είχε αποκρούσει κάθε αναθεώρηση του Συντάγματος)[1].

2. Εν όψει της παραπάνω μεταρρύθμισης του Συντάγματος και μετά την έκδοση των αποφάσεων ΟλΣτΕ 1933/1998 και 1917-1929/1998 του Συμβουλίου Επικρατείας που υιοθέτησε την ουσιαστική ισότητα και τις προωθητικές προς αυτήν ποσοστώσεις, εξεδόθησαν και εφαρμόζονται ήδη δύο νομοθετήματα που εισήγαγαν προωθητικές της ισότητας ποσοστώσεις.

           

Το ένα είναι ο νόμος 2839/2000 (ΦΕΚ 196/Α/2000) και αφορά τη συμμετοχή εκάστου φύλου (το φύλο που υστερούσε ήταν το γυναικείο) στα υπηρεσιακά Συμβούλια και στα συλλογικά όργανα του Δημοσίου, των δημοσίων οργανισμών και των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης, κατά τουλάχιστον ένα τρίτο. Οι διατάξεις αυτές εφαρμόζονται επιτυχώς.

Το δεύτερο νομοθέτημα που εισήγαγε θετική ποσόστωση (με ελάχιστο ποσοστό πάλι το ένα τρίτο) είναι ο νόμος 2910/2001 (ΦΕΚ 91/Α/ 2-5-2001) που ορίζει ότι οι γυναίκες υποψήφιες στα δημοτικά συμβούλια πρέπει να ανέρχονται τουλάχιστον στο ένα τρίτο των υποψηφίων του ψηφοδελτίου. Και η διάταξη αυτή εφαρμόστηκε επιτυχώς στις πρόσφατες δημοτικές εκλογές[2].

3. Τώρα είναι ώρα να ευθυγραμμιστεί με τη συνταγματική γραμμή της ουσιαστικής ισότητας των φύλων και η νομοθεσία για τις βουλευτικές εκλογές, εισάγοντας το ίδιο ελάχιστο ποσοστό για τη συμμετοχή των γυναικών στα ψηφοδέλτια των βουλευτικών εκλογών κατά τη σχεδιαζόμενη μεταρρύθμιση του ισχύοντος εκλογικού νόμου.

Σημειωτέον ότι το άρθρο 116 παρ. 2 του Συντάγματος, μετά την κήρυξη ως συνταγματικών των θετικών μέτρων για την επίτευξη της ουσιαστικής ισότητας των φύλων προσθέτει:  «Το κράτος μεριμνά για την άρση των ανισοτήτων που υφίστανται στην πράξη, ιδίως κατά των γυναικών». Με άλλα λόγια, οφείλει το κράτος να θέτει κανόνες δικαίου αποκαταστατικούς της ουσιαστικής ισότητας στην πράξη όπου αυτή δεν υφίσταται. Και τέτοια είναι σαφώς και η περίπτωση της αριθμητικής συμμετοχής των γυναικών στη Βουλή, την οποία είναι πιθανό ότι θα ενισχύσει ο καθορισμός προωθητικής ποσόστωσης επί του αριθμού των υποψηφίων σε κάθε ψηφοδέλτιο, όπως συνέβη με τις πρόσφατες δημοτικές εκλογές.

           

Σημειωτέον ότι σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες οι σχετικές διατάξεις είναι πολύ πιο προχωρημένες. Εκτός από τις Σκανδιναβικές χώρες, στη Γαλλία, λ.χ., το Σύνταγμα (άρθρο 3) και ο σ’ εφαρμογή του εκλογικός νόμος έχει καθιερώσει τη συμμετοχή βουλευτών (όχι υποψηφίων βουλευτών) με ποσοστό 50% κατά φύλο.

           

Δεν θεωρώ άσκοπο να προσθέσω ότι η ουσιαστικοποίηση της ισότητας σε όλους τους τομείς αποτελεί και ανειλημμένη διεθνή υποχρέωση της Ελλάδας, που έχει κυρώσει τη Διεθνή Σύμβαση για την εξάλειψη των διακρίσεων λόγω φύλου (CEDAW), η οποία κυρώθηκε από την Ελλάδα χωρίς καμία επιφύλαξη με το νόμο 1342/1983, καθώς και το Προαιρετικό Πρωτόκολλο του ΟΗΕ στην εν λόγω Σύμβαση, το οποίο κυρώθηκε με το νόμο 2952/2001 και δίνει τη δυνατότητα σε άτομα ή ομάδες ατόμων να προσφεύγουν στην Επιτροπή της Σύμβασης αυτής για να εξετάζει περιπτώσεις παράβασης των διατάξεων της Σύμβασης.

           

Σημειωτέον ότι το άρθρο 4 της Σύμβασης εισήγαγε τη λήψη ειδικών μέτρων μέχρι την επίτευξη της ουσιαστικής ισότητας. Με άλλα λόγια η Επιτροπή αυτή απέκτησε οιονεί δικαιοδοτική αρμοδιότητα με την οποία μπορεί να εξετάζει και τη λήψη ή παράλειψη λήψης ειδικών μέτρων από το Κράτος προσωρινά, μέχρι την κατάκτηση της ουσιαστικής ισότητας.

4. Μετά τα ανωτέρω, προτείνουμε να εισαχθεί στον νέο εκλογικό νόμο η παρακάτω διάταξη:

Προτεινόμενη διάταξη

« Ο αριθμός των υποψηφίων βουλευτών από κάθε φύλο πρέπει να ανέρχεται σε ποσοστό ίσο τουλάχιστον με το 1/3 του συνολικού αριθμού των υποψηφίων κάθε συνδυασμού. Τυχόν δεκαδικός αριθμός στρογγυλοποιείται στην επόμενη ακέραιη μονάδα, εφόσον το κλάσμα είναι ίσο με μισό της μονάδας και άνω ».

 

(Αν έμπαινε στον ισχύοντα σήμερα νόμο θα ήταν η παράγραφος 7 – δηλαδή, μετά την παράγραφο 6 του άρθρου 34 του π.δ. 96/2007).

Αθήνα, 23 Οκτωβρίου 2007

Αλίκη Γιωτοπούλου- Μαραγκοπούλου

Τη συνημμένη Πρόταση αποδέχονται και συμπροτείνουν οι παρακάτω οργανώσεις :

● ΙΔΡΥΜΑ ΜΑΡΑΓΚΟΠΟΥΛΟΥ ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ (ΙΜΔΑ)

● ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ (ΣΔΓ)

ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΑΔΕΔΥ

● ΕΝΩΣΗ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ

● ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΛΛΗΝΙΔΩΝ

● ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΔΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ

● ΕΝΩΣΗ ΕΛΛΗΝΙΔΩΝ ΝΟΜΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΟΥΧΩΝ ΕΛΛΗΝΙΔΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ

● ΛΥΚΕΙΟ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΔΩΝ

● ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΟΥ

● ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΓΥΝΑΙΚΩΝ «ΠΑΝΑΘΗΝΑΪΚΗ»

● ΣΟΡΟΠΤΙΜΙΣΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΛΛΑΔΑΣ

● ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

● ΚΕΝΤΡΟ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΥΠΑΙΘΡΟΥ

● ΕΝΩΣΗ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΚΡΗΤΗΣ

● ΔΙΚΤΥΟ ΑΙΡΕΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ

● ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΗΣ ΝΟΙΚΟΚΥΡΑΣ

● ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

● ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΜΗΤΕΡΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ «ΠΕΜΕ»

● ΠΡΩΤΟΠΟΡΙΑΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

● ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΡΩΓΗ ΕΛΛΑΔΟΣ

ΔΙΑΛΕΚΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

● ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΥΝΑΙΚΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ



[1] Με βάση την πρόταση 58 βουλευτών, η Βουλή σχεδόν ομόφωνα παρέπεμψε στην Αναθεωρητική Βουλή προς τροποποίηση τη διάταξη του άρθρου 116 παρ. 2 του Συντάγματος. Στην πρώτη ψηφοφορία (20 Μαΐου 1998) επί 284 παρόντων, ψήφισαν ναι οι 282 (1 όχι, 1 παρών). Στη δεύτερη ψηφοφορία (24 Ιουνίου 1998) επί 279 παρόντων, ψήφισαν 278 ναι και 1 όχι. Το ΚΚΕ δεν παρέστη στις συζητήσεις για την μεταρρύθμιση του Συντάγματος γενικά.

[2] Με ελάχιστες παράφωνες εφαρμογές, προσφυγές κατά των οποίων εκκρεμούν ακόμη ενώπιον του ΣτΕ.